టి.డి.ఎఫ్. స్మార్ట్ డిజిటల్ వ్యవసాయంతో గ్రీన్ మాన్యూరింగ్ మరియు సహజ వ్యవసాయం ద్వారా పునరుత్పత్తి వరి సాగు పైలట్ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతం…

 ముస్తాబాద్, మార్చి 4 (24/7న్యూస్ ప్రతినిధి):  మారుతున్న వాతావరణ పరిస్థితులు, పెరుగుతున్న సాగు ఖర్చులు, క్షీణిస్తున్న నేల సారానికి పరిష్కారంగా తెలంగాణ డెవలప్మెంట్ ఫోరమ్ (TDF) ఖరీఫ్ 2025 సీజన్లో చేపట్టిన ‘పునరుత్పాదక వ్యవసాయ’ (Regenerative Agriculture) పైలట్ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతమైంది.

తెలంగాణలో వరి సాగు విస్తీర్ణం గత దశాబ్దంలో గణనీయంగా పెరిగింది. 2014–15లో సుమారు 22.7 లక్షల ఎకరాలుగా ఉన్న వరి సాగు, 2023–24 నాటికి దాదాపు 66 లక్షల ఎకరాలకు చేరింది. ఇది ఆహార భద్రత దృష్ట్యా ఒక విజయగాథలా కనిపించినప్పటికీ, దీని వెనుక ఒక తీవ్రమైన పర్యావరణ.. ఆర్థిక సంక్షోభం దాగిఉంది. నిరంతర ఏకపంట సాగు, అధిక రసాయన ఎరువుల వినియోగం, అధిక నీటిపారుదల కారణంగా నేల సేంద్రీయ కార్బన్ తగ్గుదల, సూక్ష్మజీవుల వైవిధ్యం క్షీణత, నేల ఆమ్లత్వం పెరుగుదల వంటి సమస్యలు తీవ్రరూపం దాల్చాయి.

తెలంగాణ జనాభాలో సుమారు 61 శాతం మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తూ వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడుతున్నారు. అయితే పెరుగుతున్న సాగుఖర్చులు, రసాయనాలపై అధిక ఆధారపడటం, దిగుబడుల్లో స్థిరత్వం లేకపోవడం రైతులను అప్పుల బారిన పడేలా చేస్తోంది. భూగర్భ జలాలపై అధిక ఒత్తిడివల్ల వరిసాగు మరింత వాతావరణ మార్పులకు లోనవుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో వ్యవసాయం లాభదాయక వృత్తిగా కనిపించక యువత దూరమవుతోంది.

ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణ డెవలప్మెంట్ ఫోరం (టీడీఎఫ్) ఖరీఫ్ 2025లో అమలు చేసిన పునరుత్పాదక వరి సాగు పైలట్ ప్రాజెక్ట్ ఒక మార్గదర్శక ప్రయోగంగా నిలిచింది. సిద్దిపేట జిల్లా పెద్ద మాసంపల్లి, ఇబ్రహీంపూర్ గ్రామాలు మరియు రాజన్న–సిరిసిల్ల జిల్లా ముస్తాబాద్ ప్రాంతాల్లో 10 మంది రైతులతో 10 ఎకరాల్లో అమలు చేసిన ఈ ప్రాజెక్ట్, నేల పునరుద్ధరణ–ఖర్చు తగ్గింపు–నీటి సంరక్షణ అనే మూడు ముఖ్య లక్ష్యాలపై దృష్టి పెట్టింది.

19 రకాల పచ్చ ఎరువు పంటలతో రూపొందించిన బహుళ పంటలవ్యవస్థ ఈ మోడల్లో కీలక భాగం. ధాన్యాలు, పప్పులు, చిరుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, ఆకుకూరలు, ధైన్చా, సన్హెంప్ వంటి పంటలను 45–60 రోజులు పెంచి పుష్ప దశలో నేలలో కలపడం ద్వారా ఎకరాకు సుమారు 2.3 టన్నుల బయోమాస్ ఉత్పత్తి అయింది. దీని వల్ల నేలలో రంధ్రాల నిర్మాణం మెరుగుపడి తేమ నిల్వ సామర్థ్యం పెరిగింది. ముఖ్యంగా రైజోస్ఫియర్ ప్రాంతంలో సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదల 2–3 రెట్లు పెరిగినట్టు ప్రయోగశాల పరీక్షలు వెల్లడించాయి.

రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందులను పూర్తిగా మానేసి, స్థానికంగా తయారు చేసిన జీవ ద్రావణాలతో సాగు చేయడం వల్ల సాగు ఖర్చు గణనీయంగా తగ్గింది. ఎకరాకు ₹4,000–₹8,000 వరకు మొత్తం ఖర్చు తగ్గగా, రైతుల నికర ఆదాయం ₹6,000–₹12,000 వరకు పెరిగినట్టు నమోదు అయింది. నీటిపారుదల చక్రాలు 28–30 సార్ల నుంచి 22 సార్లకు తగ్గి 20–25 శాతం నీటి ఆదా సాధ్యమైంది.

ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రత్యేకత డిజిటల్ సాంకేతికతల వినియోగంలో ఉంది. ఉపగ్రహ ఆధారిత పంట ఆరోగ్య పర్యవేక్షణ, 3×3 మీటర్ల స్థాయిలో ఫీల్డ్ విశ్లేషణ, ఏఐ ఆధారిత వ్యాధి ముందస్తు హెచ్చరికలు రైతులకు అందించబడ్డాయి. దీనివల్ల 7–10 రోజుల ముందే పంట ఒత్తిడి, వ్యాధులను గుర్తించి నివారణ చర్యలు తీసుకునే అవకాశం లభించింది. ఖచ్చిత నీటిపారుదల సలహాల వల్ల నీటి వినియోగం మరింత సమర్థవంతమైంది.

ఈ పైలట్ ఫలితాలు ఒక స్పష్టమైన సందేశాన్ని ఇస్తున్నాయి — నేల ఆరోగ్యం పునరుద్ధరణ లేకుండా వ్యవసాయ సుస్థిరత సాధ్యంకాదు. పునరుత్పాదక వ్యవసాయం కేవలం రసాయన రహిత సాగు మాత్రమే కాదు; అది నేల జీవ వైవిధ్యాన్ని పెంచే, నీటి వినియోగాన్ని తగ్గించే, రైతు ఆదాయాన్ని స్థిరపరచే సమగ్ర విధానం.

తెలంగాణలో వరి ఉత్పత్తి పెరుగుదలతో పాటు పర్యావరణ సమతౌల్యం కాపాడాలంటే ఈ తరహా మోడళ్లను క్లస్టర్ స్థాయిలో విస్తరించడం అవసరం. CSR భాగస్వామ్యాలు, ప్రభుత్వ మద్దతు, వ్యవసాయ శాఖ సాంకేతిక సహకారం ఉంటే ఈ మోడల్ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అమలయ్యే అవకాశం ఉంది.

అధిక ఉత్పత్తి లక్ష్యాల నుంచి సుస్థిర ఉత్పత్తి లక్ష్యాల వైపు అడుగులు వేయాల్సిన సమయం వచ్చింది. నేలను కాపాడితేనే రైతు బతుకుతాడు; రైతు బతికితేనే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలపడుతుంది. తెలంగాణ వరి సాగు భవిష్యత్తు పునరుత్పాదక మార్గంలోనే సురక్షితం.

“పెరుగుతున్న రసాయన వాడకాన్ని తగ్గించి, నేల తల్లి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుతూ తక్కువ ఖర్చుతో లాభదాయకమైన వరిసాగును సాధ్యం చేయడమే మాలక్ష్యంమని టి.డి.ఎఫ్ ఇండియా అధ్యక్షుడు ముస్తాబాద్ వాస్తవ్యులు మట్టా రాజేశ్వర్ రెడ్డి తెలిపారు. రానున్న రోజుల్లో సి.ఎస్.ఆర్ (CSR) నిధుల, ప్రభుత్వ సహకారంతో ఈ మోడల్ను తెలంగాణ వ్యాప్తంగా విస్తరించాలని టి.డి.ఎఫ్ యోచిస్తోందని పేర్కొన్నారు.